Jeszcze kilkadziesiąt lat temu w polskich domach mówiło się po prostu: „meble ze Swarzędza”. Nikt nie musiał dopytywać, o co chodzi. Niewielkie miasto tuż za wschodnią granicą Poznania przez dziesięciolecia było synonimem stolarskiej roboty – z własnymi targami, fabrykami i setkami warsztatów. Skąd wzięła się ta sława, co stało się z legendarnymi Swarzędzkimi Fabrykami Mebli i co z tej tradycji zostało dzisiaj?
1638
Swarzędz otrzymuje prawa miejskie
8 + 150
fabryk i warsztatów w dwudziestoleciu
17 tys.
gości pierwszych Targów Meblowych (1934)
1991
debiut Swarzędzkich Fabryk Mebli na giełdzie
Od sukna do drewna
Swarzędz otrzymał prawa miejskie w 1638 roku. Jego właściciel, Zygmunt Grudziński, sprowadził pierwszych mieszkańców – m.in. kupców z Poznania i luterańskich rzemieślników, głównie z Niemiec. W 1653 roku powstał wspólny cech kupców i rzemieślników.
Co ciekawe, przez długi czas miasto wcale nie słynęło z mebli. Królowały sukiennictwo i tkactwo, a stolarstwo miało znaczenie marginalne. Przełom przyszedł dopiero pod koniec XIX wieku: gdy tkactwo podupadało, zaczęły powstawać warsztaty stolarskie – najpierw głównie niemieckie, później coraz więcej polskich. Miejskie źródła wskazują na rok 1870, kiedy pruskie władze zachęcały fachowców do zakładania warsztatów, a około 1890 roku do Swarzędza trafiła mechaniczna obróbka drewna. Na początku XX wieku działało tu już około 30 warsztatów.
Złote lata: „centrum meblarstwa polskiego”
Prawdziwy rozkwit nastąpił po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku. W mieście pracowało już około 70 mistrzów stolarskich, a obok tradycyjnych warsztatów wyrastały większe zakłady. Prasa międzywojenna doliczyła się w Swarzędzu 8 fabryk i około 150 warsztatów – i nazywała go wprost „centrum meblarstwa polskiego”.
Antoni Tabaka i najbardziej zmechanizowana fabryka mebli w Polsce
Najgłośniejszym nazwiskiem tamtych lat był Antoni Tabaka. W 1905 roku ożenił się w Swarzędzu z córką miejscowego stolarza i założył własną firmę. W 1918 roku zatrudniał 15 osób, a dziesięć lat później już około stu – jego wyspecjalizowana w stołach i krzesłach fabryka z ponad 20 maszynami uchodziła za najbardziej zmechanizowaną fabrykę mebli w kraju. Przed II wojną światową pracowało w niej około 270 osób, a meble trafiały na eksport, m.in. do Niemiec.
Swarzędzkie Targi Meblowe
Jesienią 1934 roku miasto zorganizowało Pierwsze Swarzędzkie Targi Meblowe. Pokazało się na nich 60 wystawców, a przyszło ponad 17 tysięcy zwiedzających – jak na niewielkie miasto był to ogromny sukces. Kolejne edycje odbyły się w latach 1936, 1937 i 1938. Swarzędz stał się meblowym salonem wystawowym całej Polski.
PRL: era Swarzędzkich Fabryk Mebli
Wojna przerwała rozwój – w czasie okupacji zakłady przejęli Niemcy i przestawili je na produkcję wojenną. Po wojnie przyszła nacjonalizacja: w 1947 roku upaństwowiono m.in. fabrykę Tabaki i tartak Franciszka Zawidzkiego, a w 1952 roku powstało przedsiębiorstwo państwowe Swarzędzkie Fabryki Mebli (SFM).
W kolejnych dekadach SFM rosły, przejmując zakłady w okolicy i w regionie: w 1965 roku dawne Kostrzyńskie Fabryki Mebli, około 1970 roku trzy zakłady Poznańskich Fabryk Mebli, w 1976 roku zakład w Rawiczu, a w 1980 roku – w Gostyniu. Swarzędzkie Fabryki Mebli stały się liderem polskiego rynku meblarskiego.
Równolegle przetrwało to, co w Swarzędzu najcenniejsze – drobne rzemiosło. Po trudnym okresie stalinowskim, od drugiej połowy lat 50., prywatne pracownie znów zyskiwały na znaczeniu, a w latach 70. i 80. zaczęły powstawać pierwsze, często rodzinne przedsiębiorstwa meblowe.
Giełda, upadek i… ciąg dalszy
Po 1989 roku SFM były jednym z pierwszych sprywatyzowanych przedsiębiorstw państwowych, a w 1991 roku jako jedna z pierwszych spółek zadebiutowały na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Wolny rynek okazał się jednak bezlitosny: nietrafione inwestycje i nieudana restrukturyzacja doprowadziły do tego, że w 2009 roku akcjonariusze zdecydowali o likwidacji spółki, w 2010 roku sąd ogłosił jej upadłość, a w styczniu 2011 roku akcje wycofano z obrotu. Marka „Swarzędz” próbuje dziś wrócić pod nowym właścicielem.
Upadek wielkiej fabryki nie oznaczał jednak końca swarzędzkiego meblarstwa. Dziś miano meblowej stolicy Polski częściej przypisuje się Kępnu, ale Swarzędz pozostał miastem stolarzy – z wieloma niewielkimi, wyspecjalizowanymi pracowniami, które zamiast masowej produkcji robią meble na zamówienie.
Swarzędzkie meblarstwo w pigułce
1638
Prawa miejskie
Zygmunt Grudziński lokuje miasto i sprowadza rzemieślników.
1653
Cech kupców i rzemieślników
Dominuje sukiennictwo, stolarstwo jest w cieniu.
ok. 1870
Pierwsze warsztaty stolarskie
Upadek tkactwa otwiera drogę stolarzom.
1928
Fabryka Tabaki
Ok. 100 pracowników i ponad 20 maszyn – najbardziej zmechanizowana fabryka mebli w Polsce.
1934
Pierwsze Swarzędzkie Targi Meblowe
60 wystawców i ponad 17 tys. zwiedzających.
1952
Swarzędzkie Fabryki Mebli
Państwowe przedsiębiorstwo, które wyrośnie na lidera rynku.
1991
Debiut na giełdzie
SFM wśród pierwszych spółek notowanych na GPW.
2010
Upadłość SFM
Koniec fabryki, ale nie stolarskiej tradycji miasta.
2018–2019
Centrum Historii i Sztuki oraz Szlak Meblowy
Miasto upamiętnia swoje meblowe dziedzictwo.
Swarzędz dziś: gdzie zobaczyć meblową historię
Jeśli chcesz poczuć klimat dawnego Swarzędza, zacznij od Swarzędzkiego Centrum Historii i Sztuki. Muzeum otwarto 20 września 2018 roku w wyremontowanym budynku dawnej remizy strażackiej, a znaczną część ekspozycji poświęcono właśnie stolarstwu.
Drugim punktem jest Swarzędzki Szlak Meblowy, wytyczony w 2019 roku. Łączy miejsca związane z meblarską przeszłością miasta – to dobry pretekst do spaceru, zwłaszcza że z Poznania to rzut beretem.
Co ta tradycja znaczy, gdy zamawiasz meble dzisiaj
Meble Drzewiecki powstały w październiku 2013 roku właśnie w Swarzędzu. Nie jesteśmy fabryką, tylko rodzinną stolarnią – i to jest dokładnie ten model, który przetrwał w mieście po upadku wielkich zakładów. Dla klienta oznacza to trzy konkretne rzeczy:
- Projekt pod Twoje wnętrze, nie pod katalog – skosy, wnęki i nietypowe wymiary to codzienność stolarza, a nie problem.
- Bezpośredni kontakt z wykonawcą – od bezpłatnego pomiaru, przez produkcję w Swarzędzu, po montaż u Ciebie.
- Rzemiosło, które radzi sobie z wyzwaniami – od kuchni i garderób po ołtarze z rzeźbionymi zdobieniami.
Zobacz, co robimy na co dzień, w zakładce Realizacje, poznaj ofertę mebli na wymiar albo sprawdź, ile kosztuje kuchnia na wymiar w Poznaniu.
